de prominentste vertegenwoordiger is. David Wijnkoop, zoals hij bekend staat (maar zijn familie en vrienden noemden hem altijd 'Dave', Engels uitgesproken), was medeoprichter van de Nederlandse communistische partij. Rond 1960 ging zijn privé-archief van het huis van zijn weduwe Joosje naar het Instituut voor Marxisme-Leninisme in Moskou, USSR. Maar in < augustus 1991 zijn de nieuwe Russische autoriteiten onder Gorbatsjov ermee begonnen hun archieven (Rossijskij Tsentr Chranenija i Izoetsjenija Dokumentov Novejsjej Istoiri, RTsChIDNI of RCCHIDNI; voorheen Instituut voor Marxisme en Leninisme, IML) te openen. > En zo zijn inmiddels microfilm-kopieën van, naar ik inmiddels gehoord heb, het complete 'Wijnkoop-archief' bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG, fotolink) in Amsterdam aanwezig. Het is verbazingwekkend dat het archief überhaupt nog existeert: in 1940, toen de nazi's Wijnkoop's huis doorzochten, vergaten ze op zolder te kijken ..
Het merendeel van de informatie op deze pagina stamt echter uit andere bronnen, daar ik nog geen gelegenheid had het IISG te bezoeken. De navolgende informatie is mede daardoor verre van compleet; tekst in grijs schrift of in cursief schrift is onzeker, of onduidelijk. Tussen < groene haakjes > staan recentelijk toegevoegde gegevens. Alle verdere informatie zou bijzonder op prijs gesteld worden, en zie ik graag tegemoet per e-mail.

Data en plaatsen op deze pagina stammen uit verschillende bronnen. Ten eerste uit de notities van mijn vader, uit mijn privé-archief (bron). Ik ben er vrij zeker van dat hij ze op zijn beurt rond 1960 in het GAA, het Gemeente Archief Amsterdam gevonden heeft, maar dat zal ik te zijner tijd nog bevestigen. Ten tweede uit het boek 'David Wijnkoop', een biografie door A.J. Koejemans, uitgegeven bij Moussault's Uitgeverij NV, Amsterdam in 1967. Ten derde uit krantenadvertenties, verzameld in de knipsel-archieven van het CBG, het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag. < Ten vierde uit het Memorboek, uitgeverij SDU, ISBN 9012091785. > Alle genoemde plaatsen bevinden zich in Nederland, tenzij anders vermeld.

1. Hartog Joseph Wijnkoop, geboren rond 1757 te ? - gestorven 1817.10.13 te ?, 60 jaar oud.
Zijn vader heette vermoedelijk Joseph: de traditie om de oudste zoon als tweede voornaam een patroniem te geven zet zich nog 4 generaties voort.
Trouwde op ? te ? met ?.
Zijn kinderen waren:
2. Esther, geboren rond 1789 te ? - gestorven ? te ?; op 3 februari 1812 was ze 23 jaar oud.
3. Bethje, geboren rond 1791 te ? - gestorven ? te ?; op 3 februari 1812 was ze 21 jaar oud. Ook de spelling 'Betetje' gezien, waarschijnlijk een vergissing.
4. David Hartog, geboren rond 1794 te ?- gestorven 1862.08.08 te Amsterdam; op 3 februari 1812 was hij 18 jaar oud.

In de dagen van Hartog was elke Nederlander bij Keizerlijk Decreet van Napoleon I Bonaparte verplicht een familienaam te doen registreren binnen een jaar na 18 augustus 1811. Dit decreet werd hernieuwd op 17 mei 1813 en (ná de Franse bezetting) opnieuw bij Koninklijk Besluit van 8 november 1825.
Op 3 februari 1812 koos Hartog voor zich en zijn gezin de naam 'Wijnkoop' officieel als zijn familienaam. Op die datum woonde het gezin Wijnkoop Korte Houtstraat 27. Waaróm hij uitgerekend deze naam koos is onbekend. Het heeft er dankzij de bekendheid van Joseph, Rabbijn en vooral van Dave, politicus toe geleid dat de zeldzame naam Wijnkoop vaak als Joods wordt beschouwd - hoewel dat toch bij slechts in weinige gevallen klopt.

Een Agfastat-kopie van de acte van naamsverandering is in mijn bezit, maar de kwaliteit is uiterst slecht. De kopie is op 1958.07.11 door 'Dienst Mininsterie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, No. 614 De Rijksarchivaris in Noordholland' vanuit Haarlem naar mijn vader gestuurd. In deze acte wordt niet de spelling niet 'Hartogh'  maar 'Hartog' gebruikt, wat ik hier ook doe. Achterop de kopie staat 'Naamswijziging A'dam Invent. N° 858'. Er staat behalve de namen van de kinderen nog meer op, maar dat is niet meer leesbaar. Hoog tijd om een nieuwe kopie te regelen.

< Henske Nijenhuis schrijft in een thread over het woord 'wijnkoop':

Ben erg benieuwd, temeer aangezien een Groningse voorvader van mij de naam "Wijnkoop" heeft aangenomen in 1811, maar zijn kleinzoon in de Tweede Wereld Oorlog werd afgevoerd omdat hij Joods was... De fam. Wijnkoop woonde in die tijd in Amsterdam (begin 20e eeuw), hoek toenmalige Vijzelgracht en Marnixstraat...

Dat klinkt naar meer informatie - ook al kan niet alles kloppen. Zeer goed mogelijk is dat Hartogh Joseph uit Groningen kwam. Henske lijkt ook aan te duiden dat de tak van die voorvader niet in zijn geheel Joods was. En hoewel het genoemde adres nieuw voor me is - ik moet nog dozen vol notities verwerken - en het evenmin duidelijk is wíé daar precies gewoond heeft, klinkt het zeer waarschijnlijk. Maar: de 'kleinzoon die werd afgevoerd' wordt mogelijk Hartog Josephs achterkleinzoon Naphtali bedoeld worden (of natuurlijk een nakomeling van Ester of Bethje). Ik heb 2003.08.09 contact opgenomen met Henske en wacht nog op een reactie. >

5. Joseph David Wijnkoop, geboren 1842.08.14 (volgens bron was hij 34 bij de geboorte van Dave, maar volgens bron was hij eerst 33 jaar oud?) te ? - gestorven 1910.10.?? te ? - Rabbijn, hebraïcus, Ridder in de Orde van Oranje-Nassau (bron).
Trouwde op 1873.11.25 te Amsterdam met Milia Nijburg; Joseph tekende de huwelijksakte met J.D. Wijnkoop.
Hun kinderen waren:
7. Dave, geboren 1876.03.11 te Amsterdam - gestorven 1941.05.07 te Amsterdam; hij werd geboren nadat de familie verhuisde naar de Plantage Kerklaan (bron).
8. Naphtali, geboren 1877.05.27 te Amsterdam - gestorven 1944.05.21 in KZ Sobibor, Polen.
9. Henriëtte, < geboren 1878.06.05 te Amsterdam - gestorven na lang ziekbed 1914.09.13 te Rotterdam. >
10. Rosalie, < geboren 1882.03.11 te Amsterdam - gestorven waarschijnlijk kort na 1943.04.27 in een KZ in Duitsland of Polen. >

Oorspronkelijk autodidact, werd Joseph assessor bij de Nederlands-Israëlietische Hoofdsynagoge en aldaar Rabbijn rond 1875; hij studeerde klassieke talen vanaf 1866 aan de Universiteit of Amsterdam (waar hij later privé-leraar werd). Hij was de eerste Rabbijn die zowel studeerde aan het Joodse seminarie als aan de openbare universiteit, waar hij zijn kandidaatsexamen haalde. Hij vervolgde de gehele studie, maar de Opperrabbijn dr. J.H. Dünner - geen bijzonder populair mens, in die dagen - stond hem niet toe het doctoraalexamen af te leggen. Niettemin was hij een hebraïcus van tenminste Europese of zelfs wereldfaam. Gedurende een korte periode was hij hoofd-Rabbijn te Amersfoort, later was hij opnieuw (tweede) Rabbijn te Amsterdam (volgens Dave zelfs Opperrabbijn, bron).
In 1881 publiceerde hij 'Darchea Hannesigah (sive Leges De Accentus Hebraicae Linguae Ascensione)' bij E.J. Brill, uitgevers te Leiden. In 1884 publiceerde hij een brochure tegen de radikale arbeidersbeweging, waarvan zijn zoon zo een belangrijk leider zou worden (bron). In 1891 publiceerde hij 'Beknopt leerboek der Hebreeuwsche taal voor eerstbeginnenden' bij Joachimsthal te Amsterdam.

Op 1889.03.28, op 1890?.06.??, op 1896.01.??, op 1902.03.?? en op 1902.09.15 (Joodse datum 13 Eloel 5662*) plaatste hij advertenties om mensen te bedanken voor hun 'bewijzen van vriendschap', het is onduidelijk bij welke gelegenhden dat was. In de derde advertentie schrijft hij, dat het een aangename opgave is hen te bedanken. Op 1880?.06.25 plaatste hij een advertentie om de 'edele Gevers' te bedanken voor hun hulp aan de 'ongelukkigen Familievader', getekend J.D. Wijnkoop, A van Loen.

Wie Joodse data wil converteren kan terecht bij http://www.hebcal.com/converter/

Dave Wijnkoop schreef in een brief aan zijn partijgenoot Van Ravensteyn:
"De legende wil - zeker weet ik niets en het interesseert me ook eigenlijk niet -
dat de Wijnkoops (vaders vaderszijde) vóór het begin van de achttiende eeuw niet tot het jodendom behoorden,
dat de Nyburgs (moeders vaderszijde) uit Denemarken gekomen, voor de tijd van mijn over-grootvader, dus wellicht begin negentiende eeuw of iets vroeger, gelijk historisch vaststaat dat bij meerdere families toen in dat land geshiedde, tot het jodendom zijn overgegaan,
datde De Wildes (moeders moederszijde) voor hoe lange tijd weet ik niet, maar in niet al te ver achter ons gelegen perioden, eveneens eerst Joods zijn geworden en
dat alleen de Van Praags (vaders moederszijde) van ouder tot ouder Joden heten te zijn geweest. Ik hecht er weinig waarde aan, maar in verband met jouw verklaring is het wel interessant, dunkt me." (bron)

Volgens de bron voor deze namen was dit 'later', bij zijn 'Barwitswa' - wat onwaarschijnlijk is. De Bar Mitzva vindt in de regel (en bij de zoon van een rabbijn zijn afwijkingen van de regel rijkelijk onwaarschijnlijk) plaats in het 13e levensjaar, dus bij Dave tussen 1884.03.11 en 1885.03.10. Maar een Joodse jongen krijgt zijn namen al op zijn 8ste levensdag bij zijn besnijdenis, de B'rit Mila.
Ook zijn er twijfels over de juiste spelling van de namen Menenoe (eerder Mimenoe) en Jetschak (eerder Jitschak). Waarschijnlijk kan een bezoek aan het archief van de Nederlands-Israëlietische Hoofdsynagoge hierover duidelijkheid verschaffen (met dank aan LvE).

Trouwde 1, op 1907.08.07 te Amsterdam met Emma Josephine ('Ems') Hess, de ondertrouw was op 1907.07.23. Ze hadden geen kinderen. Ze scheidden op 1910.07.08 te ?.
Trouwde 2, op 1912.06.27 met Johanna ('Joosje') van Rees, geboren rond 1882 te ? - gestorven 1967.09.19 te ?, 85 jaar oud. Voor haar was het ook het 2e huwelijk; ze was niet Joods. Haar ouders waren Jan van Rees, theehandelaar, en Jenny van Enter.
Hun kinderen waren:
11. Jan-Jozef, geboren 1913.08.29 te Amsterdam - gestorven ? te ?.
12. Isha Themans, geboren rond 1917? 1919? - gestorven 1922.03.19 te ?, 13 jaar oud.

8. Naphtali J. Wijnkoop, geboren 1877.05.27 te Amsterdam - gestorven 1944.05.21 in KZ Sobibor, Polen; verzekeringinspecteur, werkte bij ‘De Centrale’ (nu 'De Reaal), net als zijn broer Dave.
Trouwde 1905.03.01 te ?, Cato ('Caatje') Prins (geboren 1880.11.11 te Leiden - gestorven 1944.05.21 in KZ Sobibor, Polen), de ondertrouw was op 1905.02.16. Op 1910.10.01 woonden ze te Watergraafsmeer.
Hun kinderen:
13. Jozef ('Jo'), geboren 1906.06.09 te Watergraafsmeer - gestorven ? in KZ Auschwitz (Polen).
14. Eduard ('Eddy'), geboren 1913.08.02 te Watergraafsmeer - gestorven 1942.12.16 in KZ Mauthausen, Duitsland.

9. Henriëtte Wijnkoop, geboren 1878.06.05 te Amsterdam, gestorven na lang ziekbed 1914.09.13 te Rotterdam. Nog niet bekend is of Henriëtte de juiste schrijfwijze is.
< Trouwde 1906.04.25 te Amsterdam met Meijer de Mozes POOL Mzn, arts te Rotterdam, zoon van M. Ph. Pool die weduwnaar was (Dave & Naphtali waren getuige bij het huwelijk) .Op 1910.10.01 woonden zij in Rotterdam.
Meijer de Mozes Pool Mzn. (geboren 1876.08.05 te Rotterdam - gestorven 1958.11.14 te Rotterdam) was de zoon van Mozes de Philip Pool (1846-1906) en Elizabeth de Meijer Pool (1856-1921). Na Henriëtte's dood hertrouwde hij onder huwelijkse voorwaarden met Caroline Oppemheim, waarvan acte opgemaakt bij Notaris J. Koopman te Rotterdam op 22-7-1915.07.15. Meijer Pools laatste adres was Bergweg 231-b te Rotterdam.

Hun kinderen waren (bron) :
15. Mathilda Henriëtte de Meijer, geboren 1907.01.14 te Rotterdam - gestorven 1943.09.24 te Auschwitz; ongehuwd, lerares Frans en Engels.
16. Marius Jozef de Meijer, geboren 1908.05.21 te Rotterdam - gestorven 1963.07.11 te Rotterdam; advocaat te Roterdam
Trouwde ? te Rotterdam E.J. Groenveld.
17. Johan Jozef de Meijer, geboren 1909.07.16 te Rotterdam - gestorven 1988.12.25 te Nieuwegein; tandarts.
Trouwde 1, 1937.01.07 te Budapest, Hongarije met Elisabeth Catharina Bársony.
Trouwde 2, 1986.0702 te Tiel met Elizabeth Liesveld.

Zie voorlopig verder op de site van David de la Penha >

Op dezedriesites wordt Rosalie genoemd. Ze staat o.a. op een 'Transport Lijst' uit Westerbork, gedateerd op 27 April 1943: Elion-Wijnkoop, Rosalie 11.3.82 (en Elion, Mata 26.12.13; Mata is mogelijk haar dochter/zoon).
Bron: Nederlands Instituut voor Oorlogs Documentatie (NIOD): "Deze transportlijst is een afspiegeling van het orgineel. Bij aankomst werden enige tientallen personen uitgezocht voor werk in kampen in het district Lublin. Van 7 personen zijn levenstekens ontvangen: 2 uit Dorohucza en 5 uit Lublin." Op die lijst van dat éne transport staan ruim 1200 namen .. >

Bij het overlijden van zijn moeder op 1967.09.19 plaatste Jan-Jozef een advertentie die ondertekend is met: Jan, Anfiesa, Marina, Slawa, Wolodja.

< Henk ten Dam, ten Oeverstraat 24, 8012 EV Zwolle, 038-4214778, werkt aan een biografie van Jan Jozef Wijnkoop. Henk's moeder was een zusje van Joosje van Rees, Dave's 2e vrouw. De meeste informatie over Jan-Jozef kreeg ik via Jeroen ten Dam, Rustenburgerdwarsstraat 8 III, 1074 JJ Amsterdam, email: resiste@dds.nl & zapata@noticias.xs4all.nl.
Jan Jozef, die in 1934 naar Rusland.vertrok, heeft weinig sporen nagelaten inzake zijn leven, gedachten en politieke opvattingen. Hij arriveerde in het Rusland van de 'reinigingscampagne's van Stalin die de tweede helft van de jaren dertig domineerden. Henk ten Dam (1920) sprak onder andere met vrienden van Jan Jozef, en met zijn stiefdochter Marina die in augustus 1999 nog altijd in Moscou woonde. Op dat moment had het typoscript van Henks biografie een omvang van ca. 120 pagina's A4 en daar kwam nog steeds meer bij .. >

Het volgende stamt van www.marx.org (vertaling KW) waar meer details te vinden zijn. De tekst in cursief schrift is geschreven door Vladimir Illich Ulianov persoonlijk, beter bekend als mede-stichter van de USSR. Ik weet niet waarom hij getekend heeft met 'N'. Lenin.

V. In de Russische editie van dit boek beschreef ik enigzins incorrect de houding van de Communistische Partij van Nederland als geheel, in the sfeer van internationale revolutionaire politiek. Daarom neem ik de huidige mogelijkheid te baat een brief van onze Nederlandse kameraden over deze kwestie te publiceren en de uitdrukking "Nederlandse Tribunisten" die ik in de Russische tekst bezigde, die ik nu vervang door de woorden "bepaalde leden van de Communistische Partij van Nederland".

N. Lenin

BRIEF VAN WIJNKOOP

Beste Kameraad Lenin

Dankzij jouw vriendschappelijkheid, waren wij, de leden van de Nederlandse delegatie bij het 2e Congres van de Communistische Internationale, in de gelegenheid je Linker-Vleugel Communisme  - Een Kinderlijke Choas (Infantile Disorder) voor de publicatie in de Europese talen te lezen. Op diverse plaatsen in het boek benadruk je je afkeuring over de rol die sommige leden van de Communistische Partij van Nederland in de internationale politiek spelen.

We voelen ons niettemin gedwongen ertegen te protesteren dat je de verantwoordelijkheid voor hun handelen bij de Communistische Partij legt. Dit is volstrekt onjuist. Daarenboven is het onterecht, omdat deze leden van de Communistische Partij van Nederland nauwelijks of niet deelnemen aan de huidige activiteiten van de Partij, en direct of indirect trachten binnen de Communistische Partij van Nederland gehoor te krijgen voor oppositionele slogans tegen welke de Partij en alle organen uiterst energisch strijd hebben gevoerd, en deze strijd op de dag van vandaag nog voortzetten.

Broederlijk de jouwe,

D. J. Wijnkoop

(uit naam van de Nederlandse delegatie)

In zijn biografie 'David Wijnkoop, een mens in strijd voor het socialisme' (verschenen bij Moussault's Uitgeverij NV, Amsterdam in 1967; AJK met een paginanummer verwijst naar dit boek), geeft A.J. Koejemans een interessant beeld van de persoonlijkheid van Dave Wijnkoop. Dit is weliswaar niet de aangewezen plaats voor een discussie over communisme - een discussie die inmiddels tamelijk overbodig schijnt te zijn geworden - maar niet vergeten mag worden dat Dave Wijnkoops sociale en politieke overtuigingen in het begin van de 20e eeuw buitengewoon weinig te maken hadden met de inhumane totalitaire systemen die in het laatste decennium van diezelfde eeuw ineenstortten. Integendeel was Dave Wijnkoop een oprechte en werkelijke 'volksvertegenwoordiger', en hij was één van de weinigen in de geschiedenis van de parlementaire democratie die deze titel, zoals ook zijn verantwoordelijkheid naar de kiezers, met ere gedragen heeft.

De volgende citaten komen uit de voornoemde biografie van Dave Wijnkoop.

.. dat hij de stoot gaf tot die beweging in ons land die méér dan enige andere ertoe bijdroeg, dat het wapen van amsterdam thans gesierd wordt met het devies: 'Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig' (bron). Klik op het wapen van Amsterdam om meer over de historie ervan te ervaren.

.. tijdens een uiterst luidruchtige vergadering van stakende Amsterdamse havenarbeiders in 1909: "Veurzitter, heb ik het weurd? Zorg dan, dat ik het weurd behoudt!" (bron).

.. Willem Drees, lange jaren minister-president en mede-architect van het huidige Nederland, een overtuigd politiek vijand van Wijnkoop: "Deze had echter één eigenschap, die bij fanatici meestal ontbreekt: hij had gevoel voor humor" (bron).

.. op 30 juli 1940 doken Wijnkoop en zijn vrouw onder, om aan de Nazi's te ontkomen. Ze woonden als oom Jan en Tante Marie de Vries bij vrienden in Amsterdam-Zuid. Hoewel na twee hartaanvallen bij slechte gezondheid, maakte hij nog de beroemde Februari-Staking van 1941 mee, een algemene staking tegen de bezetting door het Nazi-terreur-regime, als protest tegen de pogroms en de jodenvervolging. Het was de dag die zijn leven bekroonde ..

.. tegen de avond van 7 mei 1941, een stralende lentedag, wilde Wijnkoop zich een boek uit de bibliotheek halen, maar voeld ezich weer niet goed worden. Hij ging terug naar Joosje en liefkoosde haar op de wijze als zijn gewoonte was. Hij wankelde en viel. Het hart stond stil ..
.. een man van de begrafenisonderneming kwam om zijn werk te doen. Geheel en al nuchter leek hij niet. Maar zijn handen waren bekwaam, en zijn geest helder. Bij zijn vertrek keek hij de huisgenoten van de overledene strak aan, en constateerde, met zijn duim naar de sterfkamer wijzend: "Het lijkt Wijnkoop wel!" En toen men dit bevestigde, klonk er een eindeloze voldoening in zijn stem, toen hij zei: "Ze hebben hem dus tóch niet gekregen!" (bron).

Hopelijk komt er binnenkort meer informatie beschikbaar over Dave Wijnkoop en zijn tak van de familie. Mail me, als je daarover nieuws wilt ontvangen.

Data en plaatsen op deze pagina stammen uit verschillende bronnen (de meeste bronverwijzingen werken nog niet ..). Ten eerste uit de notities van mijn vader, uit mijn privé-archief. Ik ben er vrij zeker van dat hij ze op zijn beurt rond 1960 in het GAA, het Gemeente Archief Amsterdam gevonden heeft, maar dat zal ik te zijner tijd nog bevestigen. Ten tweede uit het boek 'David Wijnkoop', een biografie door A.J. Koejemans, uitgegeven bij Moussault's Uitgeverij NV, Amsterdam in 1967. Ten derde uit advertenties, verzameld in de knipsel-archieven van het CBG, het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag. Ten vierde uit het Memorboek, uitgeverij SDU, ISBN 9012091785.Alle plaatsen zijn in Nederland, tenzij anders vermeld. Om deze pagina leesbaar te houden, heb ik de meeste originele broncitaten verplaatst naar een aparte bronnen-pagina.

Triviale bronnen zijn er ook. Op http://www.amsterdamsbotencomite.nl/nws_20030215_20jaaractie.php staat: "Op 5 augustus 1971 kwam Samkalden met een zware delegatie ambtenaren aan boord van de David Wijnkoop, Amstel t/o 17, het atelier van Antje IJpelaar .." Uiteraard heb ik (op 2003.08.12) gevraagd of men me een foto van de David Wijnkoop kan bezorgen, en wacht af ..

Gelieve dit document niet te kopiëren, en slechts onder voorbehoud  te citeren als genealogische bron, want alles is nog in wording: ongecorrigeerd en incompleet. Vele bronverwijzingen ontbreken en diverse links werken niet naar behoren - ik zal hier zo spoedig mogelijk wat aan doen. Kommentaar, toevoegingen en correcties worden bijzonder gewaardeerd!

click here for the English version of this page

---

homepages.lu/wynkoop/genealogy/europe/dave/index.htm is herzien op 31 januari 2009 - © 1999-2009 wynkoop @ vo.lu